ATATÜRK’ÜN CENAZESİNE KİMLER, NİÇİN ve KAÇ PARALIK ÇELENK GÖNDERDİ

Mustafa Kemal Atatürk’ün 10 Kasım 1938’deki ölümü ve kendisi için tertip edilen cenaze töreni, anlaşılan o ki, farklı kesimleri ve yabancı devletleri farklı farklı suretlerde ilgilendirmiş gözükmektedir.

Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı 16 Kasım 1938 tarihinde Ankara’daki Büyükelçiliğine bir telgraf çekmiş ve Atatürk’ün cenaze törenine hangi devletlerin kaç paralık çelenk sunduklarını merak etmiş ve elçilikten bu sorunun cevabını istemişti.

ABD’nin Anakara Büyükelçiliği de, Ankara’da cenaze için kendisinden en çok çiçek satın alınan ilgili çiçekçiden, çiçekçinin verdiği bilgilerin yayınlanmaması şartını kabul ederek, bir kısım biler edinmişti.

Nihayet elde edilen söz konusu bilgiler, 12 Aralık 1938’de “mahrem” kaydıyla kaleme alınmış ve bir memorandum (muhtıra, rapor) şeklinde Amerikan hariciyesinin ilgili kısmına arz edilmişti.

Bahsi geçen raporda yer alan bilgilere göre Atatürk’ün cenazesine çelenk gönderen devletler ve çelenk için ödemiş oldukları Türk lirası şöyleydi:

AFGANİSTAN

Kral……………………………………… 200 tl.

Hükümet………………………………… 150 tl.

———–

350 tl.

ARNAVUTLUK

Kral……………………………………… 400 tl.

BELÇİKA

Kral……………………………………… 150 tl.

ÇEKOSLOVAKYA

Cumhurbaşkanı.…………………………. 50 tl.

Cumhuriyet Hükümeti…………………… 50 tl.

———–

100 tl.

DANİMARKA

Kral……………………………………… 50 tl.

MISIR

Kral……………………………………… 350 tl.

Hükümet………………………………… 200 tl.

———–

550 tl.

ALMANYA

Führer…………………………………… 300 tl.

Mareşal Goering………………………… 200 tl.

Bay Goebbels…..………………………… 200 tl.

———–

700 tl.

YUNANİSTAN

Kral……………………………………… 300 tl.

Diadoch………………………………..… 200 tl.

  1. Metaxas…………………………..…… 200 tl.

———–

350 tl.

MACARİSTAN

Kral Naibi.…………………………….… 250 tl.

Hükümet………………………………… 150 tl.

Kraliyet Ordusu…………..……………… 150 tl.

———–

550 tl.

IRAK

Kral……………………………………… 200 tl.

İRAN

Şehinşah……………………………….. 400 tl.

İran Ordusu………………..…………… 300 tl.

———–

700 tl.

İTALYA

Kral…………………………………….… 300 tl.

Benito Mussolini…………………………300 tl.

Dışişleri Bakanlığı…………………….… 250 tl.

Genel Kurmay Başkanlığı..……………… 250 tl.

———–

1100 tl.

JAPONYA

Kral…………………………………….…. 350 tl.

Veliaht Prens…..…………………………. 300 tl.

Genel Kurmay Başkanlığı..……………….. 250 tl.

Donanma Komutanı..………………….…. 250 tl.

———–

1150 tl.

HOLLANDA

Kraliçe………………………………….…. 100 tl.

POLONYA

Cumhurbaşkanı.……………………….…. 250 tl.

Hükümet….. …..…………………………. 150 tl.

———–

400 tl.

İSPANYA

Milliyetçi Hükümet…………………….…. 250 tl.

Cumhuriyetçi Hükümet..…………………. 200 tl.

———–

450 tl.

İSVEÇ

Kral…………………………………….…. 100 tl.

İSVİÇRE

Cumhuriyet Hükümeti………………….…. 150 tl.

ÜRDÜN

Emir Abdullah………………………….…. 150 tl.

A.B.D.

………………………………………….…. 250 tl.

SOVYET SOSYALİST CUMHURİYETLER BİRLİĞİ

SSCB Hükümeti……………………….…. 500 tl.

Başbakan (Molotov)………………………. 300 tl.

Mareşal (Voroshilov)……..……………….. 300 tl.

———–

1100 tl.

YOGOSLAVYA

Prens Paul.…………………………….…… 250 tl.

MİLLETLER CEMİYETİ…..……….…. 250 TL.

SADABAD PAKTI……………………………… 300 TL.

DİPLOMATİK  HEYETLER…..…….…. 350 tl.[1]

Diplomatik Heyetler başlığı altında zikredilen çiçek parası, 1938 yılı itibarı ile Ankara’da tüm devletlerin büyükelçiliği bulunmadığından, söz konusu devletler temsilcilerince gönderilmiş olan çelenkleri ifade etmekteydi.

Yukarıda verilen bilgilerin tam ve eksiksiz olmadığı söylenebilirse de yabancı devletlerin Atatürk’ün cenazesi için göndermiş oldukları çiçek hakkında kesine yakın bilgi vermesi bakımından önemliydi.

ABD’nin cenaze için harcamış olduğu çiçek parası abartılı denebilecek derecede değildi ve bu gerçek ABD elçiliğince de yazılan raporda ifade edilmişti.

ABD elçiliğinin çelenk için fazla para harcamamış olmasının gerisindeki nedenlerden birisi, ilgili belgenin ifadesiyle, yerel çiçekçinin fiyatları abartmış olmasından ileri gelmişti. Her ne kadar o tarihlerde Türkiye’de, mevsimi dışında satılan çiçekler, pahalı olsa da çiçekçiler fırsatçılık ederek çiçeklerin fiyatını yükseltmişlerdi. İngiltere ve Fransa gibi ülkeler, çelenklerini cenaze törenine katılmak üzere görevlendirdikleri heyetle birlikte kendi ülkesinden göndermişti. Ancak bu durum diğer ülkeler tarafından istense de yapılamamıştı. Zira cenaze töreni için gönderilen kişilerin Ankara’ya ne zaman ulaşacaklarından emin değillerdi ve dolayısıyla da o suretle davranamamışlardı.

Ankara’daki ABD elçiliğinin edindiği bilgiye göre, cenaze töreninin gerçekleştiği 21 Kasım sabahı itibarı ile çeşitli kişi, kesim ve devletlerce Atatürk’ün cenazesi için gönderilmiş olan çelenklerin (çiçeklerin) toplam sayısı 17.000’i az biraz aşmıştı.

Cenazeye en pahalı çelengi Japonya (1150), onu takiben İtalya (1100) ve Sovyetler Birliği (1100) göndermişti.

Almanya ve İran (700), Macaristan ve Mısır (550) liralık çelenk ücreti ile ikinci derecede fazla para harcayan devletler olmuştu.

Bu devletlerden bazıları dost olarak gördükleri bir lideri kaybetmenin vermiş olduğu hüzünle, bazıları ise galiba Mustafa Kemal’in ölmesinden ötürü duydukları sevinçle söz konusu harcamaları yapmışlardı.

Bu anlamda sadece Benito Mussolini ve Führer adına gönderilen her birinin çiçek parası 300 liraydı. Oysaki İngiliz belgelerine göre, Mussolini ve Führer, her ikisi de, daha hayatta iken Mustafa Kemal’i öldürmek için bazen birlikte ve bazen ayrı şekilde, ona karşı 19 kez suikast düzenlenmesini sağlamışlardı. Alman ve İtalyanların Mustafa Kemal’e karşı düzenlemeyi öngördükleri son suikastın ise 1938 yılında yapılmasının kararlaştırıldığı daha o ölmeden kayıtlara geçmişti.

Kim bilir belki de…

[1] “http://go.galegroup.com/gdsc/retrieve.do?sgHitCountType=None&sort=DA-ASC-SORT&inPS=true&prodId=GDSC&userGroupName=plato&tabID=T001&searchId=R1&resultListType=RESULT_LIST&contentSegment=&searchType=BasicSearchForm&currentPosition=9&contentSet=GALE%7CSC5111440417&&docId=GALE|SC5111440417&docType=GALE&viewtype=Manuscript” Central File: Decimal File 867.001, Internal Affairs Of States, Political Affairs., Turkey, Chief Executive. Sovereign. Visits., Dec. 8, 1932 – February 15, 1939SOURCE :Records of the Department of State Relating to Internal Affairs of Turkey, 1930-1944DETAIL :Dec. 8, 1932 – February 15, 1939. 421pp.COLLECTION :Turkey: Records of the U.S. Department of State, 1802-1949

Hakkında Prof. Dr. Metin Hülagü

1962 tarihinde Ceyhan’ın Erenler Köyü’nde doğan Hülagü, ilkokulu Erenler Köyü ilkokulunda okudu. Ortaokulu 1976 yılında Ceyhan’da, Lise tahsilini ise 1980 yılında İstanbul’da tamamladı. 1981-1985 yılları arasında Marmara Üniversitesine devam etti. 1985-1987 Eğitim-Öğretim dönemlerinde Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde mastır yaptı. 1987 yılında Erciyes Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü adına İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde Araştırma Görevlisi olarak göreve başlayan Hülagü, yine aynı enstitüye bağlı olarak İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Yakınçağ Tarihi Kürsüsü’nde, Prof. Dr. Ali İhsan Gençer Bey’in danışmanlığında “Gazi Osman Paşa, Askeri ve Siyasi Hayatı” konulu doktora çalışmasına başladı.

Yorum bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir